CineFerX

Sessiz komedinin iki büyük ismi vardı: Biri kalbe oynayan Şarlo, diğeri hiç gülmeyen yüzüyle Buster Keaton. “Büyük Taş Yüz” (The Great Stone Face) lakabıyla anılan Keaton, ifadesiz suratının ardında şaşırtıcı derecede modern bir soru taşıyordu: Kaçınılmaz bir biçimde büyüyen, mekanikleşen bir dünyada küçük insan nasıl ayakta kalır?

Gülmeyen Yüzün Gücü

Keaton’ın imzası, her türlü felaketin ortasında bozulmayan sakin ifadesiydi. Etrafında evler yıkılır, trenler devrilir, fırtınalar kopar; ama onun yüzü değişmez. Bu ifadesizlik bir tembellik değil, bilinçli bir tercihti: Keaton, duyguları abartarak değil, kaosun karşısında soğukkanlı kalarak güldürüyordu. Seyirci, kâğıttan bir kahraman değil, dayanıklı bir insan görüyordu.

Kendi Numaralarını Yapan Adam

Keaton, sinema tarihinin en tehlikeli sahnelerinden bazılarını dublörsüz oynadı. Steamboat Bill Jr. (1928) filmindeki, bir evin ön cephesinin üzerine yıkıldığı ve açık penceresinin tam ona denk geldiği sahne, milimlik bir hatayla ölümcül olabilecek bir numaraydı. Sherlock Jr. (1924) ise sinema içinde sinemayı anlatan cesur kurgusuyla dönemin çok ötesindeydi. İç savaş döneminde geçen The General’daki tren sahnelerini The General incelememizde ayrıntılı ele almıştık.

Makine Çağının Küçük Kahramanı

Keaton’ın komedisi aynı zamanda bir dönemin portresidir. Kahramanları genellikle devasa makinelerle – lokomotifler, vapurlar, fabrikalar – boğuşan, bu dünyada küçük ama inatçı bireylerdir. Sanayileşen Amerika’nın dev ölçekleri karşısında ayakta kalmaya çalışan bu figür, bir toplumun modernleşme karşısındaki kırılganlığını güldürüye çevirir. Gülüyoruz, ama aynı zamanda kendimizi görüyoruz.

Unutuluş ve Yeniden Keşif

Sesli sinemaya geçişle birlikte Keaton’ın yıldızı bir süre söndü; yaratıcı özgürlüğünü büyük stüdyo düzeni içinde kaybetti. Ama yıllar sonra eleştirmenler onu yeniden keşfetti ve bugün Şarlo ile birlikte sessiz komedinin zirvesinde anılıyor. Peki hiç gülmeyen bir yüz, bir insanı gülünç sahnelerin ötesinde neden hep hatırlanan biri yapar?