CineFerX

The Full Monty, yani dilimize ‘‘Anadan Doğma’’ olarak çevrilen film; Robert Carlyle, Mark Addy, William Snape, Steve Huison, Tom Wilkinson, Paul Barber ve Hugo Speer’in başrollerini paylaştığı Peter Cattaneo tarafından yönetilen 1997 yapımı İngiliz komedi filmidir. Cattaneo, sonrasında Lucky Break (2001), Opal Dream (2006) ve The Rocker (2008) gibi birçok film çekmiştir. Ayrıca BBC Two için ödüllü bir komedi televizyon dizisinin yanı sıra çok sayıda reklam filmini yönetmiştir.

The Full Monty filmi ise İngiltere’de yer alan Sheffield kasabasında geçmektedir. 1979-1990 arası dönemde Margaret Thatcher hükümetinin liberal özelleştirmeleri yüzünden ters yüz olmuş bir ekonomisi vardır. Şehir eskiden ev sahipliğini yaptığı gelişmiş çelik sanayisi artık kapanmıştır. Sheffield çelik endüstrisinin büyük çöküşü 1980’lerin başında meydana geliyor. The Full Monty ise 1990’ların başındaki durgunluk dönemini anlatıyor. Filmde o dönem kapanmış fabrikaların birinde işçi olan Gaz (Robert Carlyle) ve arkadaşlarının geçinmek için striptiz yapmaya soyunmalarını anlatır. Film, En İyi Film dalında BAFTA Ödülü kazanmış; Akademi Ödülleri’nde ise En İyi Film, En İyi Yönetmen ve En İyi Orijinal Senaryo dallarında aday gösterilip En İyi Orijinal Müzikal veya Komedi Skoru dalında (Anne Dudley) Oscar kazanmıştır. Film birçok komedi unsuru barındırmasına rağmen işsizlik başta olmak üzere; bölünmüş aile, depresyon, eşcinsellik, beden imgesi gibi alt konulara da değiniyor. Bu bağlamda başta Gaz (Robert Carlyle) ve Gerald (Tom Wilkinson) karakterleri olmak üzere şu soruya cevap arayacağız: Toplumsal dönüşüm işçi sınıfı tarafından nasıl deneyimlenir?

İlk önce karakterler etrafında sosyolojik bir analiz yapacağız. Sonrasında ise yönetmenin filme dokunuşlarından bahsedip sonuç paragrafı ile bitireceğiz.

Gerald karakterine baktığımızda sosyal gerçekliğini analiz etmek için psikolojik ve sosyolojik açıdan sınıf nevrozu kavramını görebiliriz. Toplumsal yükseliş veya küçülme durumunlarında bireylerin pozisyonlarını değiştiren durumlarını tanımlayan Vincent de Gaulejac’ın kullandığı bir kavramıdır. Ona göre, suçluluk, utanç, kıskançlık, nefret gibi duygular sosyal konumları değişen kişilerde görülüyor. Gerald da aşağı doğru bir sosyal hareketlilik yaşıyor. Burada aslında bir tanınma eksikliği var. Normalde fabrikada ustabaşı olarak çalışıyordu. Hala onların patronlarıymış gibi davranmaya devam ediyor. Karısına artık çalışmadığını ve statüsünü kaybetmek istemediğini itiraf etmiyor.

Bir diğer yandan Dave (Mark Addy) karakterinde ‘‘Bunu görmek için kim para ödeyecek?’’ serzenişinde bedenini eleştirmesini, sosyal baskıyı, toplum tarafından üretilen tek tipçi zihniyetini ve erkek bedenin aslında nesneleşmesini görebiliyoruz. Burada aslında erkeklerin toplumdaki rolleri tehlikeye giriyor. Cinsiyet klişelerini bir bakıma tersine çevriliyor. Dave’in kendine güven eksikliği, işsizliği yüzünden ortaya çıkıyor ve beden imajı hakkındaki olumsuz tavırları da buradan geliyor. Gaz (Robert Carlyle) karakterinde de benzer şekilde dans etmeye başladığında oğlu Nethan’ın utanması ve diğer babalar böyle değil demesi yine aynı mahalle baskısının örneğidir. Burada striptiz yapmaya çalışanların kilolu, çelimsiz, yaşlı insanlar olması aslında bu baskıya başkaldırıdır. Bu aslında kendini kabul ettirme ve toplumda yer edinmenin bir çabasıdır.

Lomper’ın (Steve Huison) intiharına baktığımızda da ters yüz olmuş bir ekonomiye sahip Sheffield kasabasında bireyi toplum ile bütünleştiren bağların zayıflaması sonucunda Durkheım’ın da belirttiği gibi intihara (anonim) teşebbüs etmektedir. İnsanların toplumlarda nereye sığdıklarını bilmedikleri sosyal kargaşa yani geçiş dönemlerinde bu tip intihar görülür. Durkheim’e göre temelde psikolojik görülen intihar aslında toplumsaldır.

Son olarak yönetmen filmin genelinde dramatik sahneler ironi, mizah veya müziği kullanarak bunları etkisiz hale getiriyor. Lomper’in intihar sahnesinde de araba egzozu ile intihara kalkıştığında Dave önce motoru tamir etmeye çalışır. Bir diğer sahnede ise Gaz, işsizlik kuyruğunda bekleyen diğer arkadaşlarını izliyor. ‘‘Looking For Some Hot Stuff’’ şarkısı çaldığında yavaşça dans ediyorlar. Yönetmen her zaman konuya mizahla yaklaşmayı tercih ediyor.

Özetlemek gerekirse, İngiltere’de yer alan Sheffield kasabasındaki toplumsal dönüşümü yönetmen farklı karakterler etrafında farklı sorunlarla incelemiştir. Gerald bu dönüşümde aşağı doğru bir sosyal hareketlilik yaşamaktan kaynaklı bir nevroz yaşamıştır. Dave’de ise kendine güven eksikliği, işsizliği yüzünden ortaya çıkıyor ve beden imajı hakkındaki olumsuz tavırları gelişiyor. Lomper’de ise anomik intihar tipi görmemiz aslında bu dönüşümün ne kadar hızlı gerçekleştiğini ve bir anlamda bize bireyselleşme ile bireyin toplumdan nasıl uzaklaştığını göstermesi açısından önemlidir. Yönetmen ise bu gerçekliğin etkisini müzik ve espiri kullanarak azaltmıştır.

Fragman

Emeğin ve yoksulluğun sinemasını daha geniş bir çerçevede ele aldığımız İşçi Sınıfını Anlatan 5 Film listemize ve kan bağı olmadan kurulan bir aileyi anlatan Hırsızlar Ailesi incelememize de göz atabilirsiniz.

KAYNAKÇA

Tapia, Claude – Vincent de Gaulejac (2018), « Sociologie clinique et psychothérapies dans Le Journal des psychologues », la dernière consultation 10.10.2019. URL: https://www.cairn.info/revue-le-journal-des-psychologues-2018-2-page-54.htm