CineFerX

Akademi Ödülleri uzun süre neredeyse tamamen Amerikan sinemasına ait bir törendi. Ama dünyanın geri kalanı da film çekiyordu ve bu filmler görmezden gelinemeyecek kadar güçlüydü. Yabancı Dilde Film Oscar’ının hikâyesi, aslında Hollywood’un kendi sınırlarının dışındaki dünyayı nasıl tanıdığının – ya da tanımakta ne kadar geciktiğinin – hikâyesidir.

Onursal Ödüllerle Başlayan Bir Kabullenme

1947 ile 1955 arasında Akademi, yabancı dilde öne çıkan filmleri düzenli bir yarışma kategorisiyle değil, ayrı ayrı verilen onursal ödüllerle takdir etti. İtalyan Yeni Gerçekçiliği’nin başyapıtları bu dönemde sahneye çıktı; Vittorio De Sica’nın Bisiklet Hırsızları da 1949’da böyle bir onursal ödüle değer görüldü. Bu, Hollywood’un savaş sonrası Avrupa sinemasının gücünü artık yok sayamadığının ilk işaretiydi. Aynı filmin toplumsal derinliğini Bisiklet Hırsızları incelememizde ele almıştık.

1956: Yarışma Kategorisinin Doğuşu

Akademi, 1956’da artık düzenli, rekabetçi bir kategori kurdu. İlk resmî ödülü kazanan film, Federico Fellini’nin La Strada’sı oldu. Böylece “yabancı film” artık yılda bir kez elçilik ziyareti gibi hatırlanan bir konuk değil, törenin kalıcı bir parçası hâline geldi. Kategori, on yıllar boyunca İtalya, Fransa, Japonya gibi ülkelerin sinemasını Amerikan seyircisiyle buluşturan bir köprü işlevi gördü.

“Yabancı” Kelimesinin Düşüşü

Akademi, 2019’da kategorinin adını “En İyi Uluslararası Uzun Metrajlı Film” olarak değiştirdi. Gerekçe açıktı: “Yabancı” kelimesi, sinemayı coğrafyayla ayıran, dışlayıcı bir çerçeve çiziyordu. Bu isim değişikliği yalnızca bir terminoloji düzeltmesi değil, sinemaya bakışın değiştiğinin de itirafıydı. Bir yapımın değerini konuşulduğu dile göre ölçmek, giderek savunulamaz hâle geliyordu.

Parasite ve Kırılan Cam Tavan

2020’de Bong Joon-ho’nun Parasite’i, hem Uluslararası Film Oscar’ını kazandı hem de İngilizce olmayan bir filmin ilk kez En İyi Film ödülünü aldığı tören oldu. Onlarca yıl ayrı bir kategoride “ağırlanan” dünya sineması, artık asıl masaya oturmuştu. Peki bir ödül kategorisinin adı ve sınırları, bir sinema kültürünün dünyaya nasıl baktığı hakkında bize ne söylüyor olabilir?